Een nieuw hulpmiddel voor schoolaanwezigheid: inzichten van De Link

29-01-2025

Hij lijkt een doodgewone leerling, maar ergens wringt er iets. Op school doet hij het weliswaar prima; hij is rustig, aardig en heeft vrijwel nooit problemen. Thuis daarentegen is het beeld minder rooskleurig. Daar is zijn gedrag onvoorspelbaar en heeft hij regelmatig driftbuien. Alles bij elkaar klinkt de omschrijving van deze leerling niet meteen alarmerend, als het gaat om het schoolse functioneren. Toch maakt dit soort signalen dat Erna Veltman en Anouk Voshaar, orthopedagogen bij De Link in Almelo, op het puntje van hun stoel gaan zitten.

Van herstellen naar voorkomen

De Link in Almelo is een tussenvoorziening van het Samenwerkingsverband 23-01 VO voor leerlingen die thuiszitten. De Link helpt hun schoolgang te herstellen en begeleidt hen naar een passende vervolgplek, bijvoorbeeld naar een VO-school, beroepsopleiding, een vorm van dagbesteding of een arbeidsgerichte leerroute. Dit schooljaar heeft het Samenwerkingsverband ruimte gecreëerd voor twee docenten (Hieke van Keulen en Sanne Broekmate) en twee orthopedagogen (Erna Veltman en Anouk Voshaar) van De Link om als preventief ambulant team ondersteuning te bieden aan scholen met betrekking tot schoolaanwezigheid.

Voor school, leerling, docent en ouder

Anouk verduidelijkt: ‘Het is wenselijk dat scholen ons vroegtijdig consulteren om schoolafwezigheid te voorkomen. Want als een leerling eenmaal thuis zit, is het vaak moeilijker om diegene weer regulier te laten instromen. Met ons aanbod trekken we de expertise van De Link “naar voren” en richten we ons onder andere op het herkennen van de eerste signalen van angst- en stemmingsklachten gerelateerd aan schooluitval.’ Dat doet het team op vier niveaus: de school, de leerling, de docent en de ouder:

• Ondersteuning bij het (verder) uitzetten van beleid rondom schoolaanwezigheid.
• Training Stress en Relax voor leerlingen met angst en spanning.
• Klastraining Stress less voor de onderbouw.
• Workshop voor docenten over angstproblematiek en schoolaanwezigheid: wat zijn zorgsignalen, welke praktische handvatten kan je als mentor inzetten, do’s en don’ts.
• Ondersteuning op casusniveau.
• Voorlichting voor ouders over angstproblematiek: wat is het effect van angst en spanning op je kind, welke invloed heeft dit op schoolaanwezigheid, wat zijn valkuilen en welke aanpak is helpend.

De eerste ervaringen

‘We hebben onlangs op CSG Reggesteyn, tijdens de mentorles, een Stress less-training mogen geven aan een 3 vwo-klas,’ vertelt Anouk. ‘Die viel in goede aarde. Na de training vertelden leerlingen uit eigen beweging aan andere docenten hoe leuk ze de les hadden gevonden. We denken ook op casusniveau mee, haken aan bij een gesprek met de mentor en/of sluiten aan bij een MDO. Wat normaal gesproken heel vanzelfsprekend is, geldt voor een risicoleerling absoluut niet. Voor deze leerlingen is het van belang dat op detailniveau alles helder en duidelijk is. Dat heeft onze jarenlange ervaring met leerlingen van De Link goed duidelijk gemaakt.’

De grootste uitdaging op scholen

De beide orthopedagogen benadrukken dat het belangrijk is dat scholen tijdig aan de bel durven trekken. Erna: ‘We hebben verschillende scholen bezocht en horen vaak dat ze al het mogelijke al doen om een leerling binnen de school te houden. En toch… het is moeilijk inschatten wanneer een kantelpunt bereikt wordt, maar je wilt dat moment hoe dan ook voor zijn. Weet dus dat je als school een beroep kunt doen op ons. We kijken met een Link-bril naar een situatie en kunnen daardoor nog net wat kleine dingen toevoegen aan het handelen van de school. Dus daar hopen we vooral wat in te kunnen betekenen.’

Praktische tips

‘Neem nou de leerling die op school heel rustig was, maar thuis driftbuien had. Met zulke gemengde signalen is het verleidelijk om te denken dat het wel meevalt. Wij weten inmiddels dat juist die gemengde signalen zorgelijk zijn’, vertelt Erna. ‘Voor de mentor van deze leerling was het een eyeopener om niet te veel bij de leerling neer te leggen, maar zelf de regie te nemen. Leerlingen kunnen vanuit angst heel zelfbepalend zijn, dan is het belangrijk dat je als school kaders stelt. Ook bleek dat de mentor niet wist hoe deze leerling zijn vrije tijd invulde. Dat gebeurt vaak, maar zulke kennis kan net het verschil maken. Knoop daarom met je leerlingen eens wat vaker een gesprek aan dat niet over school gaat. De leerling die aangeeft na schooltijd alleen maar thuis te zijn, moet je in de gaten houden.’

Anouk voegt daaraan toe: ‘Leerlingen weten vaak precies hoe ze er cijfermatig voor staan. Als ze een halfjaar nauwelijks wat aan school hebben gedaan, dan ontstaat er onzekerheid, zowel over de overgang naar het nieuwe jaar als over perspectief. Dat kan leiden tot vermijdend gedrag: Waarom zou je nog lessen volgen als je toch niet overgaat? Leg de situatie op tafel en geef aan welke mogelijkheden er nog zijn en wat daarvoor nodig is. Benadruk ook dat ze tot moment X wel degelijk een keuze hebben.

Onze tips?

• Neem de regie.
• Zet acties in de tijd weg.
• Ga doelgericht te werk.
• Evalueer en blijf niet aanmodderen als resultaat uitblijft, maar wijzig je plan.
• Heb een plan B achter de hand, zodat je gelijk kunt doorpakken.
• Schakel ons in als je vragen hebt, op welk moment in het proces je ook zit.’

Laagdrempelig en kosteloos

De preventieve ondersteuning is in elk geval dit schooljaar volledig kosteloos en bedoeld om VO-scholen te ondersteunen, niet alleen in regio Almelo, maar ook in regio Twente Oost. Erna en Anouk nodigen daarom scholen actief uit om contact met hen op te nemen, al is het maar voor een oriënterend gesprek. ‘Denk niet dat je ons pas mag inschakelen als je vastloopt met een leerling,’ benoemt Anouk nogmaals. ‘Dat mag echt al veel eerder. Graag zelfs!’

Meer weten of een vraag voorleggen? Neem contact op met Erna Veltman (e.veltman@swv2301.nl) of Anouk Voshaar (a.voshaar@swv2301.nl).