Hoogbegaafde leerlingen? Ja, er zit er óók één in jouw klas

Patty van Scherpenzeel

Er was geen enkele twijfel of we mee zouden doen aan het landelijke project Hoogbegaafdheid. OCW stelde een subsidie beschikbaar en nagenoeg alle VO-scholen met een havo-/vwo-afdeling in ons Samenwerkingsverband zeiden volmondig JA toen we vroegen om hierin te participeren. Samen zetten we de schouders eronder om het onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen naar een hoger level te tillen. Dat is nu twee jaar geleden en daarmee zijn we halverwege de projectduur gekomen. Een mooi moment om terug te blikken. Dat doen we samen met Patty van Scherpenzeel. En ondertussen geeft ze ook nog wat handige tips.

Patty wie?

‘Inderdaad, lang niet iedereen zal mij kennen’, beaamt Patty. ‘’ Ik heb vooral contact met de stuurgroep hoogbegaafdheid en de mensen die deelnemen aan de professionele leergemeenschap (PLG) /intervisiegroep. Zij brengen het verder de scholen in.’ Patty is namelijk de projectleider van het project Hoogbegaafdheid binnen ons Samenwerkingsverband. Voordat ze die rol op zich nam, zat ze al vanuit haar eigen bureau psm-onderwijsadvies aan tafel bij OCW om onder meer over de kwaliteitscriteria van dit project mee te denken. Ze is al 20 jaar ECHA-specialist hoogbegaafdheid. ‘Alleen al het signaleren van hoogbegaafdheid is een vak apart. Datzelfde geldt voor het geven van passend onderwijs aan deze leerlingen. Daarvoor is kennis op alle scholen nodig, dus ik ben heel blij met dit landelijke initiatief.’

Het project in een notendop

‘Een van de grote doelstellingen van het project is dat op elke school een optimale basisondersteuning voor hoogbegaafde leerlingen ontwikkeld, geïmplementeerd en geborgd wordt. Daarvoor heb ik twee jaar geleden een nulmeting gedaan met alle scholen. Die meting ging over: visie op hoogbegaafdheid en beleid, signaleren en screenen, onderwijsaanpassingen, en begeleiding van deze doelgroep. Op basis van de uitkomsten heeft elke school actiepunten geformuleerd voor de komende vier jaar. In het najaar ga ik tussengesprekken met hen voeren. Eén ding was in elk geval van meet af aan duidelijk: alle scholen hebben hart voor deze doelgroep. Daarnaast streven we naar een samenhangend geheel aan ondersteuningsvoorzieningen, maken we gebruik van reeds aanwezige good practices en intensiveren we de samenwerking.

Waarom is dit project belangrijk?

‘De kracht van dit project is dat we niet dogmatisch te werk gaan, maar samen bouwen vanuit een lerend netwerk. De doelgroep is enorm divers, variërend van zelfsturend autonome leerlingen tot aan drop-outs, en van hoogbegaafde leerlingen zonder tot met bijkomende problematieken. Dat maakt dat iedere school zoekende is naar de rode draad: hoe bieden wij deze leerlingen mogelijkheden binnen ons onderwijs? Bundelen we ze in één klas, bieden we extra (examen)vakken aan, laten we ze een traject buiten het curriculum volgen, bijvoorbeeld op de universiteit? Wat doe je als een leerling in het eerste leerjaar wiskunde of Frans uit klas 3 al aankan? Hoogbegaafdheid in de klas gaat daarom ook heel erg over de didactische vaardigheden van de docent en klassenmanagement. En daarnaast kun je je voorstellen dat een Montessorischool dat anders aanvliegt dan een meer traditionele school.’

Opletten geblazen

‘Maar eerst moet je ze weten te herkennen. Niet elke hoogbegaafde leerling heeft een rapport waar louter tienen op staan. Sommigen halen vieren én tienen. Of veel onvoldoendes. Ze weten niet hoe ze moeten leren of presteren onder hun kunnen. Het is die leerling met een niet-Nederlandstalige achtergrond die belemmerd wordt door de taal. Of de leerling die steeds maar zevens haalt, omdat ze niet de nerd van de klas wil zijn.’

Tips die je niet wilt missen

Gelukkig hoeven we het wiel niet helemaal zelf uit te vinden. Online zijn allerlei inspirerende documenten, verhalen en podcasts te vinden. Patty deelt een aantal interessante met ons:

En tot slot heeft Patty zelf nog een tip: ‘Hoogbegaafde leerlingen zijn uitstekend in staat om te verwoorden wat ze willen leren, hoe ze dat willen leren en wat ze van jou als docent nodig hebben. Dus ga in gesprek. Dat levert veel meer op dan het zelf allemaal bedenken.’

Patty heeft de projectleiderstaken overgenomen van Luuk van Aalst van onderwijsadviesbureau B&T. Heb je een vraag over hoogbegaafdheid? Stel ‘m dan aan de contactpersoon hoogbegaafdheid op je eigen school.